Bài viết này Hương đặc biệt dành riêng cho các huấn luyện viên Yoga đang học và dạy tại Việt Nam và tất cả các bạn quan tâm đến việc luyện tập Yoga chuyên sâu. Kiến thức thì vô vàn nhưng Hương xin được chia sẻ hầu hết những điều Hương đã học trong khóa học 300h ở Ashram bên Ấn một cách ngắn gọn và dễ hiểu nhất có thể.

Về định nghĩa, Pranayama là sự kết hợp của Prana và Ayama, có nghĩa là khoa học về sự kiểm soát sinh khí (Prana).
Pranayama là bậc 4 của 8 bậc trong Yoga, sau bậc 3 Asana (Tư thế). Có lẽ là huấn luyện viên thì hầu như ai cũng biết điều này. Theo đó thì bậc trước luôn là sự chuẩn bị cho bậc sau, Asana chính là sự chuẩn bị cho Pranayama. Điều đó không có nghĩa là bạn không thể luyện sinh khí nếu không tập động tác trước đó nhưng việc luyện tập tư thế sẽ giúp cải thiện hơi thở của bạn rất nhiều. Hãy thử luyện sinh khí sau mỗi buổi tập trong vòng một tuần và bạn sẽ thấy sự khác biệt rõ rệt.

Có 3 trường phái về pranayama:

• Hatha Yoga
• Raja Yoga (Trường phái Patanjali)
• Vasishtha: Quan sát hơi thở, và hơi thở sẽ trở nên nhẹ nhàng, sâu, tinh tế và sẽ ngưng một cách tự nhiên. Thúc đẩy một cách tiếp cận tự nhiên và dễ dàng đến Pranayama mà không cần tỉ lệ hoặc Bandha (khóa)

Mục đích của cả ba trường phái đều là hướng đến Kevala Kumbhaka (Hơi thở ngưng lại một cách tự nhiên)

Có hơn 120 loại Pranayama nhưng …

Theo kinh Hatha Yoga Pradipika có 8 loại Pranayama

• Suryabheda: Hít sâu từ cánh mũi phải (Pingala), đóng hai cánh mũi và nín thở lâu nhất có thể sau đó từ từ thở ra từ mũi trái (Ida). Tác dụng làm thông suốt đầu óc, chữa các bệnh về trúng gió, các bệnh do vi khuẩn hoặc vi rút.
• Ujjay: Có rất nhiều bạn đã biết thở Ujjay một phần, đó là hít vào và hơi siết họng để tạo ra âm thanh giống như sóng biển lúc ngủ từ cổ họng đến phần ngực, hình dung đưa hơi thở vào từ phần lõm phía dưới cổ họng. Thở ra tương tự. Ở phép thở Ujjay toàn phần, nín thở sau khi hít sâu sau đó thở ra nhẹ nhàng từ mũi trái. Tác dụng của phép thở này là làm dịu các cơn đau về tâm trí, tăng nồng độ Oxy vào máu ở mỗi lần hít thở.
• Seekari: Hít vào từ miệng tạo ra tiếng rít nhẹ qua răng sau đó nhẹ nhàng thở ra từ mũi. Có tác dụng làm dịu tâm trí và làm mát cơ thể.
• Seetali: Hít vào với lưỡi được cuộn tròn thành hình ống, giữ một lúc sau đó nhẹ nhàng thở ra từ mũi. Có tác dụng làm dịu mát cơ thể và tâm trí, trị các chứng bệnh về bụng, lá lách và thải độc.
• Bastrika: Hít sâu và thở ra tạo tiếng rít. Lặp lại liên tục và dần dần tăng tốc độ. Tác dụng tăng tuần hoàn máu, phòng các bệnh về tim mạch, tăng sự tập trung, chữa trầm cảm, chữa viêm họng.
• Bramari: Đóng tai và mắt bằng hai tay, hít sâu sau đó thở ra thật chậm đồng thời phát ra âm thanh của ong cái. Có tác dụng tự chữa lành bằng những năng lượng từ sự rung động. Theo kinh sách thì nếu luyện tập đều sẽ cảm nhận được niềm hạnh phúc không thể diễn tả.
• Moorchha và Plavini: Hai phép thở này Hương không được học vì theo thầy, hai phép thở này sẽ gây nghiện giống như ma túy, không nên học.

4 loại Kumbakha (nín thở) dựa trên kinh Patanjali Yoga Sutra:

• Bahya kumbhaka: Thở ra và giữ hơi thở bên ngoài
• Antar kumbhaka: Hít vào và giữ hơi thở bên trong
• Stahbhavritti: Nín thở trong lúc đang thở ra hoặc đang hít vào
• Kevala Kumbhaka: Hơi thở dừng lại một cách tự nhiên

Một số lưu ý khác theo kinh Hatha Yoga Pradipika:

• Mồ hôi ra lúc tập Pranayama không nên lau, hãy để nó ngấm tự nhiên vào cơ thể, vì đó là năng lượng
• Hãy luyện tập Pranayama một cách từ từ, không nên vội vã, đặc biệt không nên cố gắng nín thở nhiều hơn mức chịu đựng. Vì trong phổi có một chất hoạt động bề mặt (surfactant) có khả năng ngăn không cho phổi bị co lại khi mình hít thở. Nếu bạn cố gắng nín thở nhiều hơn khả năng của bạn, khả năng hoạt động của surfactant sẽ bị giảm.
• Pranayama có cùng lợi ích với Shatkarma (Có thể dùng để thay thế Shatkarma trong trường hợp người tập không thể làm Shatkarma)
• Thở ra hết hoàn toàn quan trọng hơn hít thật sâu

Tác dụng của Kumbhaka (Nín thở):

• Nhận thức được độ PH của máu và các cơ quan bên trong, rèn luyện cho tim và não để thích nghi trong môi trường không thuận lợi.
• Mở rộng dung tích phổi
• Cân bằng Tridosha (Ba thể khí, lửa, nước của cơ thể)
• Làm sạch các kênh năng lượng
• Tăng sự thư giãn về tinh thần vì khi ngừng thở, tâm trí sẽ ngừng hoạt động
• Tăng cường và mở rộng sự nhận thức.
• Tăng nồng độ CO2 trong máu do đó tăng sự hấp thu Oxy từ máu vào tế bào từ 3 đến 15 lần.
• Bài tập cardio (Bài tập giúp tim khỏe mạnh) lý tưởng mà không làm tiêu hao năng lượng.

Trên đây là tổng hợp kiến thức về Pranayama mà Hương đã được học. Có hai phép hít thở nữa là Kapalabhati và Anuloma Viloma Hương không đề cập vì hầu hết các bạn đã được học rồi và bài viết trên chỉ mang tính chất tóm tắt. Hương sẽ viết cụ thể hơn về từng phép thở ở các bài viết sau.

Mọi thắc mắc cần được giải đáp hoặc bất cứ câu hỏi nào liên quan đến Yoga, các bạn vui lòng gửi email cho Hương: thuhuong.vu@hotmail.com, Hương sẽ cố gắng trả lời nhanh nhất có thể.

Xin cảm ơn các bạn đã đọc bài. Namaste!